Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.
Açıköğretim derslerinden Yaşlılıkta Nörolojik Temelli Durumların Bakım ve Rehabilitasyonu Dersi 4. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.
Hareket bozukluğu hastalıklarının tanımını yapınız ve Parkinson hastalığındaki hareket bozukluğunun temel nedenini yazınız?
Vücut hareketlerinin istenilen hız veya büyüklükte yapılamadığı, istem dışı hareketlerin ortaya çıktığı veya otomatik hareketlerin kaybı ile seyreden hastalıklara “Hareket Bozukluğu Hastalıkları” denilmektedir. Parkinson Hastalığında görülen hareket bozukluklarının temelinde, beyindeki hareket sisteminde rol alan sinir hücreleri (nöronlar) arasındaki iletişimi sağlayan dopamin molekülünün eksikliği yatmaktadır.
Özelleşmiş nöronlar tarafından üretilen dopamin molkülünün sinir sistemi üzerindeki görevi nedir?
Özelleşmiş nöronlar tarafından üretilen dopamin, işlemci sinyallerin (mesaj/bilgi) hücreler arasında iletilmesini sağlayarak hareket sırasındaki vücut postürü, denge ve kas aktivitelerinin uygun ve düzenli olarak gerçekleştirilmesinde etkin rol oynamaktadır. Dopamin duygudurum ve hareket işlevlerinin ortaya çıkmasında veya bir işe yoğunlaşma, motivasyonu sağlama, dikkati toplama, yeni bilgileri öğrenme gibi becerilerin yerine getirilmesinde, beyindeki ödül ve haz sistemlerinin uyarılmasında etkili olmaktadır.
Dopamin eksikliğinin hareket, bellek, dikkat, kavrama ve öğrenme üzerindeki belirtileri nelerdir?
Hareket: Beyinde dopamin eksikliği geliştiğinde, yavaşlamış, gecikmeli, sürüncemeli hareket ortaya çıkar. Hareket sırasında donmalar veya istemli hareket sırasında titremeler, koordinasyonsuz hareketler gelişir, denge kayıpları yaşanır.
Bellek fonksiyonları: Dopamin eksikliği özellikle kısa süreli bellek performansında kayıplara neden olur.
Dikkat: Dopamin bir işe odaklanmayı veya dikkati yoğunlaştırmayı sağlamaktadır. Eksikliğinde bu yeti olumsuz yönde etkilenmektedir.
Kavrama ve öğrenme: Dopamin eksikliğinde beynin bilişsel fonksiyonları da etkilenebilmekte, yeni bilgilerin öğrenilmesi veya yeni becerilerin kazanılması güç olmakta, hastaların bir bölümünde demans görülebilmektedir.
Egzersiz ve aktif yaşam stili, kaliteli uyku ile boş zaman aktiviteleri/hobilerin dopamin salgısı üzerine etkileri nelerdir? Açıklayınız.
Egzerszi ve aktif yaşam stili: Düzenli olarak sürdürülen günlük egzersiz programı, dopamin seviyesini yükseltmektedir. Araştırmalara göre günde 30 dakika yapılan egzersiz bile beyin fonksiyonlarını uyarmakta, dopamin başta olmak üzere birçok hormon ve nörotransmitterin salgılamasına neden olmaktadır. Egzersiz ile dopamin salgılanmasının temel nedeni, fiziksel aktivite sırasında gelişen yorgunluğun azaltılmaya yönelik mekanizmaların harekete geçmesidir.
Kaliteli uyku : İyi bir uyku vücudun dinlenme ve yenilenmesine fırsat vermekte, . optimum dopamin düzeyinin sağlanmasına yardımcı olmaktadır.
Boş zaman aktiviteleri veya hobiler : Kişiye haz veren aktivitelerin devamlılığı dopamin seviyesindeki artışa neden olmaktadır. İleri yaşlı kişilerde daha önceden kazanılmış yetilerin kullanıldığı aktivitelere geri dönmek, yeni aktivite veya becerilerin kazanılmasından daha kolay olabilmektedir.
Parkinson hastalığının belirtilerini birer cümle ile açıklayarak maddeleyiniz?
Bradikinezi (hareketlerin yavaşlaması) ve akinezi (eklemlerde katılaşma): Parkinson hastalarının hareketlerindeki yavaşlık dikkat çekmektedir.
Tremor: Parkinson hastalarında özellikle istirahat durumundayken ortaya çıkan/artan el titremeleri belirgin bir şekilde görülmektedir.
Denge bozukluğu veya duruş bozuklukları : Kişilerde öne eğik bir beden duruşu yerleşebilir.
Konuşma güçlükleri : Normal konuşma şeklinden çok daha yavaş, cılız sesle veya anlaşılmayacak şekilde hızlı konuşma, kelimeler arasında durmama, kelime atlama ya da durağanlaşma gibi belirtileri vardır.
Yazı yazma kabiliyetinde değişimler : Genellikle harfler küçülür, birbirine yapışır ve kelimeler karmaşıklaşır; hastaların yazma tarzları konuşmalarına benzeyebilmektedir.
Mimiklerde azalma ve donuk bir yüz ifadesi : Kişi iletişiminde mimiklerini kullanamaz, kendini ifade etmede zorluk çektiği görülür.
Uykuda sırasında hareketlenmeler : Uyku sırasında tamamen farkında olmadan tekme, yumruk atma gibi ani, kontrolsüz hareketler meydana gelebilir.
Yürüme bozukluğu: Adım uzunluğunun kısalması, yürürken bacakların yönetiminde aksama, ayak tabanlarını yere sürerek yürüme gibi hareket zorlukları meydana gelir.
Hareket dışı bulgular: Ani pozisyon değişimi ile gelişen kan basıncı düşüklüğü (ortostatik hipotansiyon), kabızlık, anksiyete, depresyon, koku alma ve uyku bozuklukları, huzursuz bacak sendromu, tedavide kullanılan ilaçların da etkisi ile gün içerisinde uyanıkken halüsinasyon, geceleri ise kabus görme, özellikle daha genç erkek hastalarda yine ilaçların etkisi ile şans oyunlarına düşkünlük, aşırı para harcama isteği, cinsel davranışlarda değişiklikler veya aşırı yeme gibi bir takım haz artırmaya yönelik davranışsal değişiklikler gelişebilmektedir.
Parkinson hastalığının gelişmesinde etkili olan faktörler nelerdir?
Hastalığın nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte gelişiminde dopamin salgılayan sinir hücrelerinin zarar görmesi veya azalması, genetik yatkınlık, ileri yaş, çevresel toksinler ve kimyasallar gibi faktörlerin etkili olduğu belirtilmektedir.
Parkinson hastalığının tanılanmasında fiziksel muayenedeki önemli göstergeler nelerdir?
Tanı koymada en önemli nokta nöroloji uzmanının muayenesidir. Muayenede özellikle hastalığın dört ana bulgusu olan titreme (özellikle istirahat halindeki tremor), hareketlerde yavaşlama, kol bacak veya gövde katılıkları ile denge veya postür bozukluklarından ikisinin varlığı ve bu bulguların bir süredir devam ediyor olması, tanı açısından önemlidir.
Parkinson hastalığının tedavisini açıklayınız?
Hoehn ve Yahr ölçeğine göre parkinson hastalığının kaç evresi bulunmaktadır? Bu evreleri açıklayınız?
Evre 1: Vücudun sadece bir yarısında motor, yani hareket ile ilişkili bulgular mevcuttur.
Evre 2: Motor belirtilerin yaygınlığının arttığı evredir ve belirtiler vücudun her iki yarısında da görülür.
Evre 3: Denge bozuklukları da gelişmeye başlar.
Evre 4: Yürüyüş, hareket sırasında aniden durma (donma) veya küçük, hızlı adımlar ile daha fazla enerji ile gerçekleştirilen motor aktivite ve hareket zorluklarının görüldüğü evredir.
Evre 5: Bu evredeki hastalar bağımsız olarak hareket etmekte büyük güçlük yaşamaktadır. 5. evre, hastaların yaşamlarını tekerlekli sandalye veya başka bir yardımcı gerece bağımlı olarak ettirdikleri evredir.
Evre 1 ve Evre 2 parkinson hastaları ve hasta yakınlarına verilecek eğitim içeriğini açıklayınız?
Eğitimin içeriğinde hastalığın nelerle ilişkili olduğu, nelere neden dikkat edilmesi gerektiği net bir şekilde ortaya konmalıdır. Ayrıca bu eğitimlerde hastalığın seyrini olumlu ve de olumsuz yönde nelerin etkilediğine ve gelişebilecek yeni bulgu veya acil durumlarla nasıl baş edebileceklerine yönelik bilgiler paylaşılmalıdır. Günlük en az 30 dakikalık egzersiz programları oluşturulmalı, hem kişinin egzersize olan ilgisini artırmak hem de faydalanma oranını artırmak amacıyla her gün farklı tarzda egzersizlere yer verilmesi gerektiği belirtilmelidir. Egzersiz programının yanında dengeli ve iyi bir beslenme programının oluşturulması, birtakım kısa ve uzun dönem hedeflerinin belirlenmesi ve bu hedefleri anımsatan, kişilerin dikkat ve isteklerinin yüksek tutan motive edici kısa notlar veya posterlerin yaşam alanında bulundurulmasının yararlı olduğu bilgisi veilmelidir. Ayrıca boş zaman aktivitelerinin programa yerleştirilmesi ve önceliğin daha önceden öğrenilmiş aktiviteler üzerinde yoğunlaşılması söylenmelidir. Parkinsonlu yaşlılar, ilgi alanları da dikkate alınarak koro çalışmaları veya bahçe işlerine de yönlendirilebilir. Şiddetli titreme problemi varlığında özellikle kesici, delici aletler gibi kişinin kendine zarar verme olasılığı olan birtakım gereçlerin kullanımında oldukça dikkatli olunması gerektiği belirtilmelidir. Ayrıca kişinin gününü geçirdiği ev, işyeri gibi fiziki ortamlar ergonomik açıdan değerlendirilerek gerekli olan düzenlemeler yapılmalıdır. İdrar kontrolünde, tuvalet ve banyoya transferlerin kolaylaştırılması, arada engel olabilecek yapıların kaldırılması gerekebileceği söylenmelidir. Hastalara ait bir uyku günlüğünün tutulması; kişinin toplam uyku süresi, gece uykusuna geçiş süresi, gece uyanma sayısı, tekrar uykuya dalabilme durumu, kâbus veya halüsinasyon görme sıklığı gibi uyku ile ilişkili durumlar hakkında yol gösterici bilgiler sağlar.
Parkinson hastalarının bağımlılıklarının arttığı Evre 4 ve Evre 5’te hangi problemlerle karşılaşılmaktadır?
Bağımlılığın arttığı hastalığın bu ileri evrelerinde, olgularda yutma güçlüğü, konuşma problemleri, kognitif bozukluklar, huzursuzluk, anksiyete, görme sorunları, yazı yazma bozuklukları, daha sık tuvalete gitme ihtiyacı, idrar sıkışması hatta idrar kaçırma, aşırı terleme, cinsel sorunlar gibi geç dönem semptomları gelişebilmektedir.
Donma fenomeni nedir? Açıklayınız.
Parkinson hastalığı ilerledikçe, hareketler sırasında aniden gelişen ve “donma fenomeni” olarak adlandırılan hareket edememe atakları ortaya çıkabilir. Donma, geçici, istemsiz bir hareket yetisi kaybıdır. Herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir. Donma sırasında kişinin ayakları yere yapışmış gibi görünebilir veya oturmakta olduğu bir sandalyeden kalkamayabilir.
Parkinson hastalarında donma hâlinden çıkmaya yardımcı olan püf noktalar nelerdir?
Yürüyüşe geçilmesi, tekrar düzenli yürüyüşün kazanılmasında etkin bir manevradır. Bunun sağlanması için adım boyu mesafesi işaretlenerek veya olanak varsa bir mobil lazer cihazı gibi görsel bir uyaran ile ayarlanmalıdır.
Parkinson hastalarında daha güvenli bir ev ortamı sağlamak hastalığa bağlı yaralanma ve düşme riskini azaltabilir. Ev güvenliğini sağlamada bir kontrol listesi oluşturmak önemlidir. Bu kontrol listesinde yer alacak değerlendirmeler neler olmalıdır?
Parkinson hastalarında idrar kaçırmaya yönelik alınacak önlemler nelerdir? Sıralayınız?
Parkinson hastalarında güvenli elektrikli alet kullanımı niçin önemlidir?
Parkinson hastalığında denge ve koordinasyon değişiklikleri ile birlikte tremorun da bulunması, kişinin elektrikli aletler kullanırken kontrolünü kaybetmesine ve kazalara neden olabilmektedir. Ayrıca hastaların reaksiyon verme süreleri de zamanla uzadığı için, aniden ortaya çıkan durumlara karşı gösterecekleri korunma refleksi zayıflayabilmektedir. Bu nedenle, genel güvenlik yaklaşımlarında elektrikli aletlerin kullanımı üzerinde özenle durulmasını gerektirmektedir.
Parkinson hastalığı, yaşlının giyinme-soyunma aktivitelerini daha yavaş ve uzun bir sürede fazladan bir efor harcayarak gerçekleştirilmesine neden olabilir. Bu nedenle giyinme rutininde kolaylaştırıcı bazı değişiklikler hastaların yaşadığı güçlükleri azaltarak kendilerine olan güveni destekleyebilir. Bu bağlamda Parkinson hastaları giysi seçiminde nelere dikkat etmelidir?
Giyinmeyi kolaylaştıran giyim stilleri ve kumaşlar seçilmelidir:
Hastalığın erken aşamalarında ve hastalık belirtilerini etkin şekilde kontrol eden ilaç tedavisini aksatmadan düzenli olarak sürdüren hastaların araç kullanımı konusunda dikkat edilmesi gereken hususları sıralayınız.
Parkinson hastalarına tatil ve seyahate çıkmaları durumunda ilaç yönetimine ilişkin verilecek eğitim içeriğini yazınız?
Parkinson hastalarının baston seçimi ve kullanımına ilişkin öneriler neler olmalıdır?
Parkinson hastalarının mutfak işlerini kolaylaştırmak için neler yapılabilir?
Basit birtakım değişiklikler ve uyarlamalar parkinson hastalarının yemek hazırlama, yemek yeme ve temizlik işlemlerini kolaylaştırır. Mutfakta sıklıkla kullanılan tabaklar, bardaklar ve belirli malzemeler tezgâhın üzerine kolayca erişilebilecek bir yükseklikte yerleştirilmelidir. Bu yaklaşım buzdolabının yerleştirilmesinde de uygulanmalıdır. Sık kullanılan veya tüketilen ürünler rahat ulaşılabilir raflarda tutulmalıdır.
Parkinson hastalarının mutfak içinde güvenli ve etkin hareket edebilmeleri için ne gibi önlemler alınmalıdır?
Hareket bozukluğu hastalıklarının tanımını yapınız ve Parkinson hastalığındaki hareket bozukluğunun temel nedenini yazınız?
Vücut hareketlerinin istenilen hız veya büyüklükte yapılamadığı, istem dışı hareketlerin ortaya çıktığı veya otomatik hareketlerin kaybı ile seyreden hastalıklara “Hareket Bozukluğu Hastalıkları” denilmektedir. Parkinson Hastalığında görülen hareket bozukluklarının temelinde, beyindeki hareket sisteminde rol alan sinir hücreleri (nöronlar) arasındaki iletişimi sağlayan dopamin molekülünün eksikliği yatmaktadır.
Özelleşmiş nöronlar tarafından üretilen dopamin molkülünün sinir sistemi üzerindeki görevi nedir?
Özelleşmiş nöronlar tarafından üretilen dopamin, işlemci sinyallerin (mesaj/bilgi) hücreler arasında iletilmesini sağlayarak hareket sırasındaki vücut postürü, denge ve kas aktivitelerinin uygun ve düzenli olarak gerçekleştirilmesinde etkin rol oynamaktadır. Dopamin duygudurum ve hareket işlevlerinin ortaya çıkmasında veya bir işe yoğunlaşma, motivasyonu sağlama, dikkati toplama, yeni bilgileri öğrenme gibi becerilerin yerine getirilmesinde, beyindeki ödül ve haz sistemlerinin uyarılmasında etkili olmaktadır.
Dopamin eksikliğinin hareket, bellek, dikkat, kavrama ve öğrenme üzerindeki belirtileri nelerdir?
Hareket: Beyinde dopamin eksikliği geliştiğinde, yavaşlamış, gecikmeli, sürüncemeli hareket ortaya çıkar. Hareket sırasında donmalar veya istemli hareket sırasında titremeler, koordinasyonsuz hareketler gelişir, denge kayıpları yaşanır.
Bellek fonksiyonları: Dopamin eksikliği özellikle kısa süreli bellek performansında kayıplara neden olur.
Dikkat: Dopamin bir işe odaklanmayı veya dikkati yoğunlaştırmayı sağlamaktadır. Eksikliğinde bu yeti olumsuz yönde etkilenmektedir.
Kavrama ve öğrenme: Dopamin eksikliğinde beynin bilişsel fonksiyonları da etkilenebilmekte, yeni bilgilerin öğrenilmesi veya yeni becerilerin kazanılması güç olmakta, hastaların bir bölümünde demans görülebilmektedir.
Egzersiz ve aktif yaşam stili, kaliteli uyku ile boş zaman aktiviteleri/hobilerin dopamin salgısı üzerine etkileri nelerdir? Açıklayınız.
Egzerszi ve aktif yaşam stili: Düzenli olarak sürdürülen günlük egzersiz programı, dopamin seviyesini yükseltmektedir. Araştırmalara göre günde 30 dakika yapılan egzersiz bile beyin fonksiyonlarını uyarmakta, dopamin başta olmak üzere birçok hormon ve nörotransmitterin salgılamasına neden olmaktadır. Egzersiz ile dopamin salgılanmasının temel nedeni, fiziksel aktivite sırasında gelişen yorgunluğun azaltılmaya yönelik mekanizmaların harekete geçmesidir.
Kaliteli uyku : İyi bir uyku vücudun dinlenme ve yenilenmesine fırsat vermekte, . optimum dopamin düzeyinin sağlanmasına yardımcı olmaktadır.
Boş zaman aktiviteleri veya hobiler : Kişiye haz veren aktivitelerin devamlılığı dopamin seviyesindeki artışa neden olmaktadır. İleri yaşlı kişilerde daha önceden kazanılmış yetilerin kullanıldığı aktivitelere geri dönmek, yeni aktivite veya becerilerin kazanılmasından daha kolay olabilmektedir.
Parkinson hastalığının belirtilerini birer cümle ile açıklayarak maddeleyiniz?
Bradikinezi (hareketlerin yavaşlaması) ve akinezi (eklemlerde katılaşma): Parkinson hastalarının hareketlerindeki yavaşlık dikkat çekmektedir.
Tremor: Parkinson hastalarında özellikle istirahat durumundayken ortaya çıkan/artan el titremeleri belirgin bir şekilde görülmektedir.
Denge bozukluğu veya duruş bozuklukları : Kişilerde öne eğik bir beden duruşu yerleşebilir.
Konuşma güçlükleri : Normal konuşma şeklinden çok daha yavaş, cılız sesle veya anlaşılmayacak şekilde hızlı konuşma, kelimeler arasında durmama, kelime atlama ya da durağanlaşma gibi belirtileri vardır.
Yazı yazma kabiliyetinde değişimler : Genellikle harfler küçülür, birbirine yapışır ve kelimeler karmaşıklaşır; hastaların yazma tarzları konuşmalarına benzeyebilmektedir.
Mimiklerde azalma ve donuk bir yüz ifadesi : Kişi iletişiminde mimiklerini kullanamaz, kendini ifade etmede zorluk çektiği görülür.
Uykuda sırasında hareketlenmeler : Uyku sırasında tamamen farkında olmadan tekme, yumruk atma gibi ani, kontrolsüz hareketler meydana gelebilir.
Yürüme bozukluğu: Adım uzunluğunun kısalması, yürürken bacakların yönetiminde aksama, ayak tabanlarını yere sürerek yürüme gibi hareket zorlukları meydana gelir.
Hareket dışı bulgular: Ani pozisyon değişimi ile gelişen kan basıncı düşüklüğü (ortostatik hipotansiyon), kabızlık, anksiyete, depresyon, koku alma ve uyku bozuklukları, huzursuz bacak sendromu, tedavide kullanılan ilaçların da etkisi ile gün içerisinde uyanıkken halüsinasyon, geceleri ise kabus görme, özellikle daha genç erkek hastalarda yine ilaçların etkisi ile şans oyunlarına düşkünlük, aşırı para harcama isteği, cinsel davranışlarda değişiklikler veya aşırı yeme gibi bir takım haz artırmaya yönelik davranışsal değişiklikler gelişebilmektedir.
Parkinson hastalığının gelişmesinde etkili olan faktörler nelerdir?
Hastalığın nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte gelişiminde dopamin salgılayan sinir hücrelerinin zarar görmesi veya azalması, genetik yatkınlık, ileri yaş, çevresel toksinler ve kimyasallar gibi faktörlerin etkili olduğu belirtilmektedir.
Parkinson hastalığının tanılanmasında fiziksel muayenedeki önemli göstergeler nelerdir?
Tanı koymada en önemli nokta nöroloji uzmanının muayenesidir. Muayenede özellikle hastalığın dört ana bulgusu olan titreme (özellikle istirahat halindeki tremor), hareketlerde yavaşlama, kol bacak veya gövde katılıkları ile denge veya postür bozukluklarından ikisinin varlığı ve bu bulguların bir süredir devam ediyor olması, tanı açısından önemlidir.
Parkinson hastalığının tedavisini açıklayınız?
Hoehn ve Yahr ölçeğine göre parkinson hastalığının kaç evresi bulunmaktadır? Bu evreleri açıklayınız?
Evre 1: Vücudun sadece bir yarısında motor, yani hareket ile ilişkili bulgular mevcuttur.
Evre 2: Motor belirtilerin yaygınlığının arttığı evredir ve belirtiler vücudun her iki yarısında da görülür.
Evre 3: Denge bozuklukları da gelişmeye başlar.
Evre 4: Yürüyüş, hareket sırasında aniden durma (donma) veya küçük, hızlı adımlar ile daha fazla enerji ile gerçekleştirilen motor aktivite ve hareket zorluklarının görüldüğü evredir.
Evre 5: Bu evredeki hastalar bağımsız olarak hareket etmekte büyük güçlük yaşamaktadır. 5. evre, hastaların yaşamlarını tekerlekli sandalye veya başka bir yardımcı gerece bağımlı olarak ettirdikleri evredir.
Evre 1 ve Evre 2 parkinson hastaları ve hasta yakınlarına verilecek eğitim içeriğini açıklayınız?
Eğitimin içeriğinde hastalığın nelerle ilişkili olduğu, nelere neden dikkat edilmesi gerektiği net bir şekilde ortaya konmalıdır. Ayrıca bu eğitimlerde hastalığın seyrini olumlu ve de olumsuz yönde nelerin etkilediğine ve gelişebilecek yeni bulgu veya acil durumlarla nasıl baş edebileceklerine yönelik bilgiler paylaşılmalıdır. Günlük en az 30 dakikalık egzersiz programları oluşturulmalı, hem kişinin egzersize olan ilgisini artırmak hem de faydalanma oranını artırmak amacıyla her gün farklı tarzda egzersizlere yer verilmesi gerektiği belirtilmelidir. Egzersiz programının yanında dengeli ve iyi bir beslenme programının oluşturulması, birtakım kısa ve uzun dönem hedeflerinin belirlenmesi ve bu hedefleri anımsatan, kişilerin dikkat ve isteklerinin yüksek tutan motive edici kısa notlar veya posterlerin yaşam alanında bulundurulmasının yararlı olduğu bilgisi veilmelidir. Ayrıca boş zaman aktivitelerinin programa yerleştirilmesi ve önceliğin daha önceden öğrenilmiş aktiviteler üzerinde yoğunlaşılması söylenmelidir. Parkinsonlu yaşlılar, ilgi alanları da dikkate alınarak koro çalışmaları veya bahçe işlerine de yönlendirilebilir. Şiddetli titreme problemi varlığında özellikle kesici, delici aletler gibi kişinin kendine zarar verme olasılığı olan birtakım gereçlerin kullanımında oldukça dikkatli olunması gerektiği belirtilmelidir. Ayrıca kişinin gününü geçirdiği ev, işyeri gibi fiziki ortamlar ergonomik açıdan değerlendirilerek gerekli olan düzenlemeler yapılmalıdır. İdrar kontrolünde, tuvalet ve banyoya transferlerin kolaylaştırılması, arada engel olabilecek yapıların kaldırılması gerekebileceği söylenmelidir. Hastalara ait bir uyku günlüğünün tutulması; kişinin toplam uyku süresi, gece uykusuna geçiş süresi, gece uyanma sayısı, tekrar uykuya dalabilme durumu, kâbus veya halüsinasyon görme sıklığı gibi uyku ile ilişkili durumlar hakkında yol gösterici bilgiler sağlar.
Parkinson hastalarının bağımlılıklarının arttığı Evre 4 ve Evre 5’te hangi problemlerle karşılaşılmaktadır?
Bağımlılığın arttığı hastalığın bu ileri evrelerinde, olgularda yutma güçlüğü, konuşma problemleri, kognitif bozukluklar, huzursuzluk, anksiyete, görme sorunları, yazı yazma bozuklukları, daha sık tuvalete gitme ihtiyacı, idrar sıkışması hatta idrar kaçırma, aşırı terleme, cinsel sorunlar gibi geç dönem semptomları gelişebilmektedir.
Donma fenomeni nedir? Açıklayınız.
Parkinson hastalığı ilerledikçe, hareketler sırasında aniden gelişen ve “donma fenomeni” olarak adlandırılan hareket edememe atakları ortaya çıkabilir. Donma, geçici, istemsiz bir hareket yetisi kaybıdır. Herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir. Donma sırasında kişinin ayakları yere yapışmış gibi görünebilir veya oturmakta olduğu bir sandalyeden kalkamayabilir.
Parkinson hastalarında donma hâlinden çıkmaya yardımcı olan püf noktalar nelerdir?
Yürüyüşe geçilmesi, tekrar düzenli yürüyüşün kazanılmasında etkin bir manevradır. Bunun sağlanması için adım boyu mesafesi işaretlenerek veya olanak varsa bir mobil lazer cihazı gibi görsel bir uyaran ile ayarlanmalıdır.
Parkinson hastalarında daha güvenli bir ev ortamı sağlamak hastalığa bağlı yaralanma ve düşme riskini azaltabilir. Ev güvenliğini sağlamada bir kontrol listesi oluşturmak önemlidir. Bu kontrol listesinde yer alacak değerlendirmeler neler olmalıdır?
Parkinson hastalarında idrar kaçırmaya yönelik alınacak önlemler nelerdir? Sıralayınız?
Parkinson hastalarında güvenli elektrikli alet kullanımı niçin önemlidir?
Parkinson hastalığında denge ve koordinasyon değişiklikleri ile birlikte tremorun da bulunması, kişinin elektrikli aletler kullanırken kontrolünü kaybetmesine ve kazalara neden olabilmektedir. Ayrıca hastaların reaksiyon verme süreleri de zamanla uzadığı için, aniden ortaya çıkan durumlara karşı gösterecekleri korunma refleksi zayıflayabilmektedir. Bu nedenle, genel güvenlik yaklaşımlarında elektrikli aletlerin kullanımı üzerinde özenle durulmasını gerektirmektedir.
Parkinson hastalığı, yaşlının giyinme-soyunma aktivitelerini daha yavaş ve uzun bir sürede fazladan bir efor harcayarak gerçekleştirilmesine neden olabilir. Bu nedenle giyinme rutininde kolaylaştırıcı bazı değişiklikler hastaların yaşadığı güçlükleri azaltarak kendilerine olan güveni destekleyebilir. Bu bağlamda Parkinson hastaları giysi seçiminde nelere dikkat etmelidir?
Giyinmeyi kolaylaştıran giyim stilleri ve kumaşlar seçilmelidir:
Hastalığın erken aşamalarında ve hastalık belirtilerini etkin şekilde kontrol eden ilaç tedavisini aksatmadan düzenli olarak sürdüren hastaların araç kullanımı konusunda dikkat edilmesi gereken hususları sıralayınız.
Parkinson hastalarına tatil ve seyahate çıkmaları durumunda ilaç yönetimine ilişkin verilecek eğitim içeriğini yazınız?
Parkinson hastalarının baston seçimi ve kullanımına ilişkin öneriler neler olmalıdır?
Parkinson hastalarının mutfak işlerini kolaylaştırmak için neler yapılabilir?
Basit birtakım değişiklikler ve uyarlamalar parkinson hastalarının yemek hazırlama, yemek yeme ve temizlik işlemlerini kolaylaştırır. Mutfakta sıklıkla kullanılan tabaklar, bardaklar ve belirli malzemeler tezgâhın üzerine kolayca erişilebilecek bir yükseklikte yerleştirilmelidir. Bu yaklaşım buzdolabının yerleştirilmesinde de uygulanmalıdır. Sık kullanılan veya tüketilen ürünler rahat ulaşılabilir raflarda tutulmalıdır.
Parkinson hastalarının mutfak içinde güvenli ve etkin hareket edebilmeleri için ne gibi önlemler alınmalıdır?